تبلیغات
ادبیات فارسی - اماله در فارسی
پنجشنبه 1393/11/9

اماله در فارسی

   نوشته شده توسط: حفیظ اله اعظمی    

اماله در فارسی

در اصطلاح آواشناسی اماله عبارت است از تبدیل واکه‌ی «ا» به واکه‌ی «ی»؛  مثلا” تبدیل «جهاز» به «جهیز».  واژه‌ای را که دچار این تبدیل شده‌باشد «مُمال» می‌نامند؛  مثلا” «جهیز» مُمال «جهاز» است.  این تبدیل آوایی مختص واژه‌های عربی است و از قدیم در عربی و فارسی وجود داشته‌است.  قدما این «ی» بدل از «ا» را به صورت یاء مجهول (کسره‌ی کشیده) تلفظ می‌کردند.  نمونه‌های فراوانی از واژه‌های ممال در متون قدیم یافته می‌شود؛  به عنوان مثال در شاه‌نامه واژه‌های «رکیب» (< رکاب)، «سلیح» (< سلاح)، و «مزیح» (< مزاح) به کار رفته‌است:

برون کرد یک پای خویش از رکیب/ شد آن مرد بیداردل ناشکیب

بپوشید باید یکایک سلیح/ که این کار بر ما گذشت از مزیح

اینک چند شاهد دیگر برای واژه‌های ممال از کلام بزرگان ادب فارسی:

به حجاب اندرون شود خورشید/ گر تو گیری از آن دو لاله حجیب

شب عشاق لیلة‌القدر است/ چون برون آوری سر از جلبیب (رودکی)

لیک بر شیری مکن هم اعتمید/ اندرآ در سایه‌ی نخل امید (مولوی)

لاف تو ما را بر آتش برنهاد/ کآن سبیل چرب تو برکنده باد (مولوی)

جو سوی گندم نمی‌تازد ولی/ مور سوی مور می‌آید بلی (مولوی)

نه هر جا که بینی خطی دل‌فریب/ توانی طمع کردنش در کتیب (سعدی)

به هند آمدم بعد از آن رستخیز/ وز آن‌جا به راه یمن تا حجیز (سعدی)

همی‌میردت عیسی از لاغری/ تو در بند آنی که خر پروری (سعدی)

حکایت بر مزاج مستمع گوی/ اگر خواهی که دارد با تو میلی

هر آن عاقل که با مجنون نشیند/ نباید کردنش جز ذکر لیلی (سعدی)

آدم و نوح و خلیل و موسی و عیسی/ آمده مجموع در ظلال محمد (سعدی)

متناسب‌اند و موزون حرکات دل‌فریبت/ متوجه‌ است با ما سخنان بی‌حسیبت

چو نمی‌توان صبوری، ستمت کشم ضروری/ مگر آدمی نباشد که برنجد از عتیبت (سعدی)

فتوی پیر مغان دارم و قولی‌ست قدیم/ که حرام است می آن‌جا که نه یار است ندیم (حافظ)

اماله در فارسی امروز

در فارسی امروز دست‌کم نوزده واژه‌ی ممال داریم که به ترتیب الفبا عبارت‌اند از:

# اسلیمی < اسلامی

# افعی < افعی

# ایمن < آمن

# بلی < بلی

# جرثقیل < جر اثقال

# جریحه < جِراحه

# جهیز < جهاز

# حلیم/ هلیم < هُلام

# خزینه < خِزانه

# دعوی < دعوی

# سبیل < سبال

# غربیل < غِربال

# کتیبه < کتابه

# لایتناهی < لایتناهی

# لحیم < لِحام

# موسیقی < موسیقی

# مهمیز < مهماز

# ولیکن < ولکن (ولاکن)

# هجّی < هجاء

 


سازنده کارخانه آسفالت
شنبه 1393/12/2 06:54 بعد از ظهر
وبلاگ زیبای دارید
موفق باشی
یه دنیا امید
پنجشنبه 1393/11/9 05:31 بعد از ظهر
موفقیت تنها اول شدن نیست .گاهی رکورد خودت را بشکنی اما اخر بشوی پیروز شده ای...

سلام
پیش من هم بیاین خوشحال میشم
یه دنیا امید
پنجشنبه 1393/11/9 05:31 بعد از ظهر
موفقیت تنها اول شدن نیست .گاهی رکورد خودت را بشکنی اما اخر بشوی پیروز شده ای...

سلام
پیش من هم بیاین خوشحال میشم
یه دنیا امید
پنجشنبه 1393/11/9 05:31 بعد از ظهر
موفقیت تنها اول شدن نیست .گاهی رکورد خودت را بشکنی اما اخر بشوی پیروز شده ای...

سلام
پیش من هم بیاین خوشحال میشم
یه دنیا امید
پنجشنبه 1393/11/9 05:26 بعد از ظهر
موفقیت تنها اول شدن نیست .گاهی رکورد خودت را بشکنی اما اخر بشوی پیروز شده ای...

سلام
پیش من هم بیاین خوشحال میشم
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.